Siaradwn yn aml am bwysigrwydd deall “normal” plentyn (neu oedolyn) – beth maent yn ei fwynhau, beth sy’n bwysig iddynt, sut maen nhw’n treulio’u hamser.
Mae adeiladu’r wybodaeth honno’n ymwneud â mwy na chysylltiad (‘rapport’) yn unig. Mae’n ymwneud â pherthnasoedd, ac mae perthnasoedd yn ganolog i ddiogelu effeithiol.
Pan mae plentyn yn teimlo eu bod yn cael eu gweld a’u clywed, maent yn fwy tebygol o ymddiried ynom. A gall cael oedolyn maent yn ymddiried ynddynt o’u cwmpas fod y cam hanfodol hwnnw i ddatgeliad.
Pŵer diddordeb go iawn
Yn ddiweddar, mynychais sesiwn gyda goroeswr Camfanteisio Troseddol ar Blant – llinellau sirol yn benodol. Dywedodd fod ganddo, ar un adeg, bum gweithiwr proffesiynol gwahanol o wahanol asiantaethau yn gweithio gydag ef.
Ond yr un roedd yn cofio amdano orau oedd y gweithiwr oedd yn cymryd diddordeb go iawn ynddo fel person. Yr un nad oedd ond yn ei weld fel cleient oedd wedi bennu i’w lwyth achosion.
Byddent yn mynd am goffi ac yn sgwrsio am bêl-droed. Yn ddiddorol, dyfnhaodd eu perthynas, nid oherwydd bod y gweithiwr yn smalio cefnogi yr un tîm – mewn gwirionedd roeddent yn cefnogi tîm arall – ond oherwydd eu bod wedi cymryd yr amser i ymgysylltu gyda’r hyn oedd o bwys i’r person ifanc.
Adeiladodd yr amser a fuddsoddwyd i ddarganfod am ddiddordebau’r plentyn yna berthynas gryfach; ac, yn ei dro, rhoddodd fwy o effaith ac ystyr i’w gwaith gyda’i gilydd – i’r pwynt bod yr oedolyn yn cael ei gofio â charedigrwydd flynyddoedd yn ddiweddarach.
Mae Paul Dix, yn ei lyfr When the Adults Change, Everything Changes, yn galw hyn yn ‘botheredness’ – y gwerth emosiynol yr ydym ni, fel ymarferwyr addysgiadol, angen ei gynnig cyn y gallwn ddisgwyl rhywbeth yn ei ôl.
Pan nad ydych yn gwybod unrhyw beth am eu diddordebau
Mae digon o bynciau yr wyf yn gwybod ychydig iawn amdanynt: er enghraifft, gemau.
Roedd fy ffefrynnau i yn ystod fy mhlentyndod ar yr Atari – Pac-Man, Space Invaders, a Kaboom. (Os nad ydych erioed wedi clywed am Atari, ni fyddaf yn teimlo os gymerwch chi seibiant yma i chwilio beth ydyw!)
Ond dyma’r peth: Does dim angen i mi fod yn arbenigwr, oherwydd gallaf ofyn.
- Beth wyt ti’n hoffi ei wneud?
- Beth wyt ti’n ei fwynhau amdano?
- Elli di ddangos i mi neu ei egluro i mi?
Mae hyn yn agor gofod i fyny ar gyfer chwilfrydedd ac yn gwrthdroi’r deinamig arferol. Pan rydych yn y cyfaddef mewn gwirionedd, yn y maes hwn, eu bod yn gwybod mwy na chi, ac yn dangos diddordeb mewn dysgu ganddynt, mae’n agor perthynas i fyny i ddod yn rhywbeth sy’n fwy o stryd dwy ffordd a all, yn ei hun fod yn ddilysol iawn. Ar y lleiaf, mae’n dangos fod ots gennych chi, ac mae’n anodd rhoi gwerth ar hynny i blentyn sydd ddim â llawer o oedolion gofalgar yn eu bywyd.
Tyfu eich ymwybyddiaeth
Os oes pwnc rydych yn parhau i glywed amdano, gallwch hefyd adeiladu eich gwybodaeth.
Gallai hynny olygu:
- Gwylio rhaglen neu raglen ddogfen
- Mynychu sgwrs neu sesiwn CPD
- Siarad gyda rhywun sy’n gwybod mwy
I mi, roedd chwarae gemau yn dipyn o ddirgelwch nes i mi fynychu rhai sesiynau gwych gan y YGAM (yr Young Gamers and Gamblers Education Trust). Maent yn cynnig hyfforddiant yn rhad ac am ddim i weithwyr proffesiynol, rhieni, a gofalwyr.
Diolch iddynt hwy, rwyf wedi dysgu:
- Beth yw arian crypto (ac nid Bitcoin yn unig ydyw!)
- Y gwahaniaethau rhwng fersiynau Minecraft: Bedrock, Java, Dungeons, a Legends
- Sut mae trafodion micro yn gweithio – a sut mae gemau’n cael eu dylunio i gaethiwo ac i’ch temtio’n ariannol
Nid yw’r wybodaeth wedi fy nhroi’n chwaraewr gemau; ond mae wedi rhoi’r iaith a’r ddealltwriaeth sy’n fy helpu i gysylltu.
Ni oes angen i chi ei wybod i gyd
Yn fy mhrofiad i, y peth pwysicaf ar gyfer adeiladu perthnasoedd gyda phlant yw i fod yn ddidwyll.
Nid oes angen i chi garu pêl-droed i gael sgwrs ystyrlon amdano. Gallwch ddweud beth rydych chi’n ei hoffi a beth nad ydych yn ei hoffi. Gallwch wrando, gofyn cwestiynau, a dangos bod eu diddordebau nhw yn bwysig.
Yn y pen draw, fel gweithiwr proffesiynol addysg, mae eich sgil mewn siarad gyda phobl – ddim mewn gwybod popeth am bopeth.
Pwynt i adlewyrchu
Beth yw’r un pwnc rydych wedi clywed plentyn neu berson ifanc yn siarad amdano yn ddiweddar nad ydych chi’n gwybod dim byd amdano? A allech chi ofyn iddynt i’ch haddysgu chi amdano, neu gymryd pum munud i’w ymchwilio eich hun?